Στον καθρέφτη των ανομολόγητων επιθυμιών


Η Μαρία Πάππας, επικεφαλής του κέντρου πληρωμής φόρου ακινήτων στην Κομητεία Κουκ (ΗΠΑ).


Του Αλέξανδρου Ντάσκα


Φαίνεται να είναι το πιο δύσκολο πράγμα στον κόσμο. Και όμως, ένας από τους καλύτερους στον κόσμο μας βεβαιώνει περί του αντιθέτου. Για την ακρίβεια, η Ελληνοαμερικανίδα Μαρία Πάππας, παγκόσμια αυθεντία στην συλλογή φόρων, υπεύθυνη για το φορολογικό σύστημα της Κομητείας Κουκ των 5,5 εκατομμυρίων κατοίκων, ισχυρίζεται από το γραφείο της στο Σικάγο ότι η δημιουργία ενός αποτελεσματικού, διαφανούς και δίκαιου φορολογικού συστήματος είναι το πιο απλό πράγμα στον κόσμο. Mόνο που η Ελλάδα, διά των κυβερνώντων της, δεν το θέλει. Τόσο απλά.

Κομίζουμε γλαύκα εις Αθήνας όταν αναφέρουμε ότι η πολυπλοκότητα του φορολογικού συστήματος και ιδίως η έλλειψη τεχνικών υποδομών που θα επιτρέπουν τον άμεσο έλεγχο των δημοσίων προμηθειών (ενδεικτικό παράδειγμα, τα χειρόγραφα που αποτυπώνουν τις προμήθειες των κρατικών νοσοκομείων) αφήνουν τεράστιο περιθώριο για κάθε είδους παρανομία σε βάρος του δημοσίου ταμείου. Το χάος που επικρατεί στα «μπακαλοτέφτερα» των κρατικών υπηρεσιών είναι μία ανοιχτή πρόσκληση σε όποιον δεν έχει τις απαιτούμενες ηθικές αναστολές να ιδιοποιηθεί το δημόσιο χρήμα.

Από την άλλη, τα οικονομικά συστήματα που εξασφαλίζουν έλεγχο της διαφάνειας αποτελούν κεκτημένη γνώση ανθρώπων όπως της κας Πάππας, η οποία μάλιστα, όπως διευκρινίζει στην συνέντευξή της, έχει ήδη συνεργαστεί με το ελληνικό κράτος αρκετές φορές. Τι εμποδίζει ανθρώπους σαν αυτή να μεταλαμπαδεύουν στην χώρα μας γνώσεις του αμερικανικού συστήματος με τις πλέον αυστηρές απαιτήσεις αποτελεσματικότητας, που ωστόσο έχουν ήδη κατορθώσει να αφομοιώσουν χώρες ακόμη και του «Τρίτου Κόσμου»;

Ας ανακαλύψουμε την Αμερική για ακόμα μιά φορά, λοιπόν. Το πολιτικό μας σύστημα έχει άριστες επιδόσεις σε ορισμένους τομείς. Έχει εφεύρει τέλεια συστήματα ποινικής απαλλαγής εξασφαλίζοντας την τέλεια ασυλία υπουργών και βουλευτών από κάθε μορφή κατηγορίας. Έχει επιδείξει σπουδαία ευρηματικότητα στο να ανακαλύπτει ειδικές προθεσμίες παραγραφής για λογαριασμό του και ικανότητα να διαφεύγει κάθε ουσιαστικού ελέγχου της περιουσιακής του κατάστασης. Υπήρξε δραστήριο και ικανότατο στην νομοθέτηση της παρανομίας και στην διαχείριση της κομματικής του πελατείας. Προτεραιότητα, εξάλλου, των κυβερνήσεών μας υπήρξε η άμεση και χωρίς χρονοτριβές αποκατάσταση κομματικών και άλλων φίλων και παρακαθημένων σε θέσεις ευθύνης, χωρίς ποτέ η καταλληλότητα να διαδραματίσει τον ελάχιστο ρόλο. Της Δημόσιας Υγείας μπορούν να προϊστανται δικηγόροι και αρχιτέκτονες, της Παιδείας και του Πολιτισμού απόφοιτοι Λυκείου, των εφοριών και των οικονομικών υπηρεσιών γιατροί ή άτομα με μόνες περγαμηνές την ιδιότητά τους ως στελέχη της τοπικής οργάνωσης του κόμματος. Αντιγράφουμε από τη συνέντευξη της κας Πάππας στην Καθημερινή: «Ισως μέρος του προβλήματος είναι ότι όταν ήμουν εκεί, πηγαινοερχόμουν, αλλά εξακολουθούσαν να υπάρχουν πολλές περιοχές που δεν γνώριζε κανείς πώς να τις τρέξει. Δεν μπορείς να πάρεις ένα γιατρό ή έναν απόφοιτο γυμνασίου και να τους βάλεις επικεφαλής της συλλογής εσόδων... Δεν μπορείς να έχεις έναν επικεφαλής πληροφορικού συστήματος που να μην καταλαβαίνει από ηλεκτρονική δημοπρασία».

Ακόμη και στην λειτουργία των θεσμών, το ελληνικό κράτος ουδεμία διάθεση πληροφόρησης του ελληνικού λαού επιδεικνύει. Όταν στα εκκαθαριστικά της Εφορίας στις Ηνωμένες Πολιτείες αναγράφεται το χρέος κάθε διοικητικής οντότητας ώστε να γνωρίζει άμεσα κάθε πολίτης τον βαθμό ανταποδοτικότητας των φόρων που πληρώνει, στην Ελλάδα καταργείται η “Διαύγεια” και μεταβάλλονται άρδην οι προτεραιότητες κάθε φορά που αλλάζει το κυβερνόν κόμμα.
 
Η απορία ενόψει των παραπάνω δεν είναι, γιατί δεν έχουμε κατορθώσει να φτιάξουμε ένα ορθολογικό φορολογικό σύστημα, αλλά ποιός πραγματικά πιστεύει ότι πρόθεση του κράτους είναι να το δημιουργήσει. Όποιος μπορεί να δει τα γεγονότα χωρίς ιδεοληπτικές παρωπίδες, αβίαστα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το πολιτικό σύστημα δεν έχει το παραμικρό ενδιαφέρον προς αυτή την κατεύθυνση. Αντιθέτως. Αν έχει δημιουργήσει τόσες προστατευτικές δικλείδες για να μη λογοδοτεί ποτέ για τις οικονομικές του επιδόσεις και την διαχείριση των κρατικών υποθέσεων, κοινός νους υπαγορεύει ότι το κάνει γιατί έχει λόγο να προστατεύεται από την διαφάνεια. Και ο λόγος δεν μπορεί να είναι άλλος από την δική του εκτεταμένη συμμετοχή στην φαυλότητα ή έστω την ανοχή σε και την υποστήριξη από αυτήν. Είναι το ίδιο το πολιτικό μας σύστημα δομημένο πάνω σε αδιαπέραστο πλέγμα συνενοχής, εκβιασμών και αθέμιτης συναλλαγής. Αν, επομένως, θελήσει να ρίξει το διαλυτικό φως της διαφάνειας πάνω στους πάγους της φαυλότητας, θα λιώσει το ίδιο το βάθρο στο οποίο στηρίζεται η εξουσία του. 

Την περίοδο του πρώτου ξεσπάσματος της κρίσης ακούστηκαν στον τόπο αυτό απίθανες θεωρίες. Η πιο εξωφρενική όλων, ότι τα πρόσωπα και οι μηχανισμοί που εγκαθίδρυσαν την φαυλότητα το προηγούμενο διάστημα θα ήταν τα ίδια που θα την γκρέμιζαν, σύμφωνα με τις περιβόητες «φορές πραγμάτων» που ανακάλυπταν φιλόσοφοι... επιχορηγούμενοι από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οποία έκπληξις, αυτό δεν συνέβη. Αντιθέτως μάλιστα, οι «φορές πραγμάτων» δημιουργούν πρόβλημα δημοκρατίας, που σχεδόν αγγίζει την πολιτειακή κρίση.

Από την άλλη βέβαια, το πρόβλημα σαφώς υπερβαίνει συγκεκριμένα κόμματα ή αξιωματούχους. Η αιτία τούτου μπορεί να εντοπιστεί στο ότι δεν υφίσταται ουσιαστικό αίτημα ποιότητας της διακυβέρνησης από τους ίδιους τους πολίτες, πέρα από μία γενική και πολλές φορές υποκριτική γκρίνια κατά πάντων, που βαφτίζουμε αγανάκτηση για να αποποιούμαστε άπαντες των ευθυνών μας και να συνεχίζουμε ανενόχλητοι την καταναλωτική μας αποβλάκωση. Δεν διατυπώνεται εμπράκτως, με ενάργεια αλλά και ζέοντα προβληματισμό από τους ίδιους τους πολίτες ότι προϋπόθεση για την πολιτική στήριξη προς τα κόμματα που ψηφίζουν δεν είναι απλώς ο οπαδισμός τους ή το μίσος και η αντιπαράθεση προς τους «απέναντι», αλλά το ήθος με το οποίο σκοπεύουν να διαχειριστούν τα κοινά.

Η φορολογική βαρβαρότητα είναι, κατά συνέπεια, η συνισταμένη της συντιθέμενης από πολλούς παράγοντες έλλειψης κοινωνικής ζήτησης για διοικητικό εξορθολογισμό, για διαφάνεια και για εντιμότητα.  Είναι το αποτέλεσμα της συλλογικής αυταπάτης μας ότι «κοιτώντας την δουλίτσα μας» εξυπηρετούμε το ατομικό μας συμφέρον καλύτερα από ό,τι θα μπορούσαμε, αν επικρατούσαν συνθήκες ευνομούμενης πολιτείας. Η τραγικότητα, βεβαίως, έγκειται στο ότι συμπεριφορές που κρίνονται ατομικά συμφέρουσες είναι συλλογικά αδιέξοδες, και εν τέλει καταλήγουμε να βιώνουμε οδυνηρά πόσο αληθινό ήταν το απόφθεγμα του Αριστοτέλους: «Είναι προτιμότερο να είσαι δυστυχής σε πόλη που ευτυχεί, παρά ευτυχής σε πόλη που δυστυχεί». Όταν συνωθούμαστε αγεληδόν για ώρες ορθοστασίας στα ταμεία των ΔΟΥ για την παραμικρή μας συναλλαγή με το κράτος, πριν αρχίσουμε να εξαπολύουμε κατάρες κατά δικαίων και αδίκων ας θυμηθούμε ότι πρώτοι εμείς έχουμε απεμπολήσει την ιδιότητα του πολίτη χάριν ανόητων κομματισμών και ελαστικών ηθών.

Σχετικά με τον συντάκτη της ανάρτησης:

Ο Αλέξανδρος Ντάσκας είναι Δικηγόρος Αθηνών και ένας από τους συνδιαχειριστές του ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΙΣ.

κανένα σχόλιο

Leave a Reply